اختصاصی رسم : بحث مشکلات خط فارسی برای کاربردهای امروزی ، مدتی است در محافل گوناگون مطرح است ، از حوزه ادبیات و زبان‌شناسی گرفته تا شیمی و فیزیک و کامپیوتر.

مساله از آنجا آغاز شد که جمعی از استادان زبان فارسی طی نامه‌ای از مسوولان شرکت مخابرات خواستند برای از بین نرفتن رسم‌ الخط فارسی در مکاتبات اس ام اسی چاره‌ای پیدا کنند. مخابرات هم تعرفه اس ام اس فارسی را معادل اس ام اس لاتین تعیین و بخشنامه‌ صادر کرد که تمام ارگان‌های دولتی برای ارسال اس ام اس‌هایشان باید از خط فارسی استفاده کنند. مشکل به اینجا ختم نشد و یکی از استادان دانشگاه تهران ، با اظهار نظر در این باره ، بحث را به سمت دیگری سوق داد.

مسعود خیام معتقد است:" خط فارسی كاربرد فنی ندارد و در برخورد با مسایل علمی و فنی دچار مشكل می‌شود". او پیشنهاد کرد رسم‌الخط فارسی جدیدی برای مسایل علمی و فنی ابداع شود.
وی به یکی از خبرگزاری‌ها گفت:" در مشرق زمین خطوط فراوانی در جریان بوده است. خطوط عبری ، نبطی ، كوفی ، سریانی ، كلدانی ، سبا ، ثمودی ، صفوی ، نسطوری و ده‌ها خط دیگر. در ایران قدیم نیز خطوطی چون میخی ، آرامی ، پهلوی و اوستایی به وجود آمده است. ایرانیان هفت خط داشته‌اند كه هركدام موارد مصرف ویژه‌ای داشته که مثلا برای نوشتن دین ، مكاتبات اداری ، محاسبات و مانند آن استفاده می‌كرده‌اند. نكته مهم اینست كه تمام این خطوط در طول تاریخ بارها اصلاح شده یا با خطوط جدیدی جایگزین شده‌اند".
خیام انواع رخداد‌های سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی ، علمی و اقتصادی را در تغییر و تحول یک خط تاثیرگذار دانست و گفت:" خردمندان به وقت ضرورت خط را اصلاح می‌كردند تا با شرایط جدید سازگار شود. اگر هنوز كارآمد بود ، خط جدیدی برای مصارف جدید تدبیر می‌كردند و در كنار خط قبلی به كار می‌گرفتند. اگر هم كه خطی ، كارآمدی خود را كاملا از دست می‌داد آن را تعویض می‌كردند".
وی ابداع خطوط چسبیده نویس را برای مصارف تندنویسی در دوران قبل از اتوماسیون دانست و گفت:" حروف خط ادبی فارسی با بیش از 125 شكل مختلف ظاهر می‌شود. به حرف "غ" در چهار كلمه "غول" ، "مغول" ، "جیغ" و "دروغ" كه نگاه كنیم ، چهار شكل مختلف برای نوشتن یک حرف واحد می‌بینیم. این پدیده ، مشكلات آموزشی و نوشتاری فراوانی ایجاد كرده است. بیاییم به جدانویسی همین چهار كلمه بینیدیشیم: "غ و ل" ، "م غ و ل" ، "ج ی غ" ،  "د ر و غ" ، آنوقت فقط با یک "غ" برخورد می‌كنیم. به این ترتیب قسمت اعظم مشكلات خط ادبی فارسی از جمله مساله كرسی‌ها برطرف می‌شود. البته مشكلات دیگر از جمله حروف همصدا باقی می‌ماند كه برای حل آنها تدابیر دیگری وجود دارد".

صحبت‌های مسعود خیام و دفاع فریدون مجلسی از پیشنهاد او ، مباحث جدی‌تری را پیش آورده است. از جمله اینکه اگر بخواهیم زبان فارسی در چالش با رسانه‌های امروز همچون اینترنت و اس‌ام‌اس ، همچنان ماندگار باشد ، یا باید به فکر معادل‌نویسی حروف لاتین برای فارسی باشیم یا این سه کار را انجام دهیم:
ـ راه حلی برای مجزا شدن حروف بیابیم
ـ حروف هم‌صدا ، اما غیرهم‌شکل را یکی کنیم (مثل ث س ص یا ذ ز ض ظ)
ـ برای حروفی که دیده نمی‌شوند ، اما خوانده می‌شوند چاره‌ای بیابیم
از آنجایی که طرح این مباحث محتوایی ، نمی‌تواند بی‌ارتباط با فرم خط و الفبا باشد ، مناسب است طراحان حروف نیز در این باره راهکار پیشنهاد کنند.

رسم آماده دریافت و نشر نظرات اهل فن در این خصوص است.

 

پیوست‌ها :