اختصاصی رسم : مقاله زیر را
شهاب سیاوش برای رسم ارسال کرده است:
عروسخانم، خوش آمدی!
بالاخره پس از مدتها، فونت نستعلیق با نام "ایراننستعلیق" به صورت یونیکد با حمایت شورای عالی اطلاع رسانی در دسترس همگان قرار گرفت.
این فونت که با سرمایهای بالغ بر 19 میلیون تومان به سفارش شورای عالی اطلاعرسانی طراحی شده، بالغ بر 1048 کیلوبایت حجم و دارای حدود 4200 گلیف میباشد! (لازم به ذکر است که فونتهای رایج فارسی، مانند فونتهای سری برنا رایانه، فونتهای فارسینویس مریم و ... حداکثر 60 کیلوبایت حجم و تقریبا حدود 220 گلیف آن هم با احتساب اِعراب دارند!)
مطمئنا از خواندن این مطلب تعجب کردهاید، همچنان که در خلسهی شنیدن این سخن هستید، بدانید و آگاه باشید که این فونت با این همه گلیف تنها خط نستعلیق را شامل میشود و خبری از شکسته نستعلیق هم در آن نیست! همانطور که اینجانب در
مقالههای قبلی خود گفته بودم، یک فونت کامل نستعلق شامل شکسته و تمام حالات حروف و به صورت یونیکد بر اساس احتمال ریاضی چیزی در حدود 10000 گلیف میخواهد!
مطمئنا این فونت از فونت "پاکستان" و همین طور فونت دیگری به نام "نستعلیق" که برای بستهی آفیس طراحی شده بود، بارها و بارها بهتر و تناسبات خط در آن بیشتر رعایت شده است:
این نکته که احتمالا هیچگاه نمیتوان فونتی از خط نستعلیق تهیه کرد که به زیبایی و شکیلی خط دستنویس یا بهتر بگوییم قلمنویس آن باشد، تقریبا مورد قبول همگان است. چرا که تناسبات بینظیر و در هم رفتن نقطهها و سرکشها و همچنین پیشبینی حالات متنوع و بیشمار این خط، کار طراحی را بسیار دشوار و تا حدودی غیرممکن میسازد. اما به هر حال با توجه به لزوم استفاده از این خط در حجم بالا برای نوشتارهای مختلف اعم از کتاب، مجله، روزنامه و ... این فونت میتواند تا حدودی مشکلات را برطرف کرده و نیاز به خطاط را مرتفع گرداند (عرض کردیم تا حدودی ... جامعهی خوشنویسان نقشهی ترور بنده یا حسین زاهدی را نکشند لطفا! حسین زاهدی کیست؟ صبر بفرمایید تا لحظاتی دیگر متوجه خواهید شد!)
در این زمانهی سرعت و شتاب طراحی این فونت لازم به نظر میرسید، چنانکه پیش از این نیز بسیاری از استادان از نبودن برنامهریزی دقیق و عدم تخصیص بودجهی کافی به این امر مهم، گله و شکایتها سر داده بودند، تا بالاخره عروس خانم فونتهای فارسی تشریففرما شدند و چشم ما به جمال ایشان روشن شد!
در شناسنامهی این فونت از
شورای عالی اطلاعرسانی و شرکت
هامونسافت که احتمالا اجرای کامپیوتری برای یونیکد کردن فونت را انجام داده و آقای حسین زاهدی که گویا سالهاست در هامونسافت هستند و بسیاری فونت طراحی کردهاند و احتمالا طراح گلیفهای فونت بودهاند، نام برده شده است و تاریخ تولید فونت 2007-2008 نوشته شده است. گویا در ابتدا یعنی حدود چند ماه پیش که فونت تولید شده به صورت رایگان در اختیار عموم قرار نگرفته بوده. (از شما چه پنهان ما که تازه متوجه حضور این فونت شدهایم!) اما در حال حاضر فونت ایراننستعلیق به صورت رایگان و برای دانلود در سایت
www.scict.ir عرضه شده است. به گفتهی دکتر بهروز مینایی معاون فنی شورای عالی اطلاعرسانی تاکنون بیش از 10000 نفر این فونت را از این سایت دانلود کردهاند.
نکاتی دیگر:
1. این فونت یونیکد است یعنی در تمام نرمافزارهایی که از یونیکد پشتیبانی کنند، یا به عبارت سادهتر به طور عادی میتوان در آنها فارسی نوشت کار خواهد کرد. لازم به ذکر است که با شگفتی تمام این فونت در محیط داخلی ویندوز، ورد پَد، نُت پَد، بستهی آفیس و ... فارسی مینویسد آنهم بدون هیچ ایرادی!
اما مشکل دقیقا از اینجا شروع میشود که برخلاف سایر فونتهای فارسی که به راحتی در نرمافزارهای گرافیکی فارسی مینویسند، این فونت در گروه نرمافزارهای آدوب(ی)، کورل و ماکرومدیا کار نمیکند! (این مشکل احتمالا به دلیل متفاوت بودن ساختار یونیکد داخلی نرمافزارهای گرافیکی با نرمافزارهای نوشتاری یا اداریست. چنانکه در مراودات ایمیلی که اینجانب با فیلیپ بوکوئه (Philippe Bouquet ) مسوول پاسخگویی شرکت وینسافت که فونتهای "ثلث" و "نسخ" را برای آدوب(ی) طراحی کرده است، داشتم؛ پس از چند مرحله ایمیلینگ! و فرستادن چند نمونه فونت فارسی برای ایشان و فرستادن چند نمونه فونت فارسی OpenType از سوی ایشان برای من و توضیح اینکه، این فونتها در آدوب(ی) فتوشاپ سی اِس 2 اشتباه مینویسند، ایشان خاطر نشان کردند که این مشکل در آدوب(ی) فتوشاپ سی اِس 3 حل خواهد شد و مسلما ساختار یونیکد در هر محصول از آدوب(ی) با محصول دیگر تفاوت خواهد داشت و بهتر خواهد شد! امیدواریم آنچنان بهتر نشود که دیگر نتوانیم در فتوشاپ فارسی بنویسیم!
البته به هرحال این فونت در هر شرایطی فارسی مینویسد و نستعلیق هم مینویسد اما به شکل زیر! (آدوب(ی) فوتوشاپ سی اِس 1):
جالب است که این فونت در آدوب(ی) فتوشاپ سی اِس اِم ای 2 بسیار بهتر از اِم ای 1مینویسد و نمونهی تصاویر مقاله با آدوب(ی) فتوشاپ سی اِس اِم ای 2 نوشته شده است. این نرمافزار فقط در چسبیدگیهای بالاتر از بیس لاین و در مواقع خاصی، اشتباه میکند!
این را هم اضافه کنم که با توجه به اینکه ورژن این فونت 1.001 نوشته شده، شما میتوانید مطمئن باشید که این مشکلات هم حل خواهد شد. این اطمینان را به این خاطر به شما میدهم که پروژهای که توانسته است حالات متنوع یک خط را به درستی ساماندهی کند و جایگاههای درست موقعیتهای مختلف حروف را تشخیص دهد، در تغییر چند کد برای سازگاری با نرمافزارهای گرافیکی مشکلی نخواهد داشت، مطمئن باشید!
البته یک مشکل کوچک دیگر در این فونت مشاهده میشود و آنهم بیرون زدن نقطهها یا سرکشها از بالا یا پایین است که این مشکل در نرمافزارهای گرافیکی به علت تفاوت لیدینگ (Leading) آنها با نرمافزارهای نوشتاریست و مثلا در آدوب(ی) این مشکل وجود ندارد و در آفیس هست. بگویم که طراحان فونت به دلیل جلوگیری از در هم رفتن نقاط در موقعیتهای مختلف و بسیاری معضلات دیگر در واقع مجبور به انجام این کار شدهاند، چرا که این مشکل تقریبا راه حلی ندارد. البته مسلما خوب است که برای آن چارهای اندیشیده شود. (شمار البتههای من دارد سر به فلک میکشد، اما چارهای نیست، خودش میآید: البته خاطر نشان کنم که آقای حسین زاهدی در
سایت خود توضیح دادهاند که این مشکل مربوط به پیشنمایش مایکروسافت آفیس است و در هنگام پرینت برطرف خواهد شد، مشابه چنین مشکلی در نرمافزار نستعلیقنویس بسیار انعطافپذیر آدوس هم دیده شده بود، البته به نوعی دیگر)
2. این فونت فعلا برخی از اعراب را ندارد که نه مهم است و نه در نستعلیق معمولا کسی اعرابگذاری میکند! دست از سر این خط بردارید، بگذارید پارسی بماند! در عوض، تا دلتان بخواهد ابن فونت گلیفهای لاتین یا همان انگلیسی دارد: از حدود 4200 گلیفی که نام بردم، حدود 1600 گلیف لاتین است تا در هنگامی که شما صفحه کلیدتان را فارسی ننمودهاید، جد و آباد فونت درآورده را مورد عنایت قرار ندهید!
باز هم باید خاطرنشان کنم که در نمونهای که کار خود آقای زاهدی بود و اینجانب در جایی دیدم، اعراب به طور کامل در بالا و پایین حروف قرار گرفته بود. نکتهای که در اینجا رخ مینماید اینست که احتمالا نسخهی نهاییتر یا کاملتری از فونت "ایراننستعلیق" موجود است که وقتی 19 میلیون تومان خرجش کردهاند، مسلم است که این ایرادات به من و شما ارتباطی پیدا نمیکند! همین نسخه را هم که رایگان دانلود کردهاید، کلاهتان را تا ثریا به آسمان بیاندازید!
3. این فونت با کمال شگفتی از Shift+J پشتیبانی میکند! (Shift+J در واقع همان خط فاصل یا خط تیره است که هنگام نوشتن ِ مثلا کــــــتـــــــاب از آن استفاده می کنید) روش کار هم به این صورت است که مثلا کلمهی "قلم" که در نستعلیق به دو صورت میتواند نوشته شود، با یک Shift+J ناقابل به حال دیگر خود تبدیل میشود:
4. در این فونت همان طور که گفتیم خبری از شکسته نستعلیق نیست! البته قرار هم نبود باشد، چون احتمالا در آن صورت حجم فونت به چیزی در حدود 2494 کیلوبایت و حدود 10000 گلیف میرسید! خجالت هم خوب چیزی است! منتظر فونت دیگری برای این کار بمانید، عاقلانهتر است تا اینکه بیهوده پافشاری کنید تا شکسته نستعلیق هم در همین فونت گنجانده شود.
5. به شدت توصیه میشود که این فونت در قالب OTF یعنی همان OpenType عرضه شود که با توجه به حالات متنوع حروف نستعلیق و قرار گرفتن و پشتیبانی این امکان در اغلب نرمافزارها، لزوم استفاده از امکان OpenType بیشتر احساس میشود (در آخرین لحظات ویرایش این مقاله در سایت
پارسفونت به اظهار نظر غریبی از آقای حسین زاهدی برخوردم که در آنجا نوشته بود: فونت ایراننستعلیق اولین فونت نستعلیق OpenType است! همانطور که از اسم OpenType مشخص است این دسته از فونتها دارای پسوند OTF هستند نه TTF یعنی True Type، در حالیکه فونت ایران نستعلیق TTF است!
لازم به ذکر است که در فونتهای OTF شما میتوانید حالات مختلفی را با توجه به محل قرارگیری حروف به طور دستی یا کلی تغییر دهید، در حالیکه فونت شما ثابت است و از حالت برداری هم خارج نشده است. نمونهای از فونت OpenType فارسی به این شکل است (این همان فونتیست که آقای فیلیپ بوکوئه برای من ارسال کردند و فکر میکنم در آدوب(ی) ایندیزاین نیز موجود است):
با توجه به این نکته که معمولا نسخههای OpenType از هر تایپفیسی بسیار ارزشمند هستند و این به هیچ وجه دلیل بر کمارزش بودن نسخههای TrueType نخواهد بود. ممکن است که آقای حسین زاهدی یا شرکت مُعظَم هامونسافت یا شورای عالی اطلاعرسانی تمایلی به عرضهی رایگان نسخهی OpenType فونت ایراننستعلیق نداشته باشند که البته این امر بسیار بسیار بسیار بسیار (هر چقدر میتوانید بسیار بخوانید ... من وقت کپی پیست کردن ندارم!) منطقی و درست و عاقلانه و موجه است! هیچ دلیلی وجود ندارد که کسی ثمرهی زحماتش را دو دستی به من و شما تقدیم کند و این نکات را هم اینجانب برای حل شدن مشکلات این فونت ارزشمند و تولید یک کار بینقص نوشتم و نه برای ... .
در پایان باید سپاس و قدردانی خود را از این حرکت فرهنگی و ارزشمند اعلام کرده و بیان کنم که جامعهی چاپ و نشر و صفحهآرایی و گرافیک و ... باید این اقدام مفید را با تمام کاستیها و کمبودها شایستهی تقدیر بداند. این حرکت میتواند آغازگر تلاشهای بیشتر و بهتری در زمینهی تولید و تهیه فونتهای فارسی چه از نوع خطوط اصیل ایرانی و چه از گونهی خطوط غیر اصیل ایرانی باشد! از دستاندرکاران این پروژه که بالاخره دست به کار شدند و برخلاف بسیاری از اساتید و صاحبنظران فقط اشکالتراشی و سخنرانی نکردند، تشکر میکنیم و امیدواریم هر چه زودتر نسخههای بهتر و صحیحتر این فونت را ببینیم!
فونت مولا طراحی شد
نظرات
با تبریک سال نو و آرزوی بهترین ها برای شما و خانواده محترمتان...<br />فقط میتونم بگم: محشره... محشر
گویا بعضی از دوستان راجع به فونت های Open Type پرسیده بودن... که می تونید از لینک پایین توضیح خود آدوب(ی) رو درباره طرز کار و نوع تغییر دادن حروف در فوتوشاپ و ایلوسترستور ببینید :http://av.adobe.com/russellbrown/OpenTypeSM.movموفق باشید
بسیار عالی بود
با اجازه من یه لینک از مقاله تو وبلاگم دادم
www.mrclipu.persianblog.ir
توضیحات و اخبار بسیار جامع و کامل بودند، ممنونم.
من فقط نمیدانم چرا وقتی با این فونت انگلیسی مینویسیم بسیار خط زشتی دارد؟
اگر از خطی مانند Times New Roman استفاده میشد عالی بود.
اونوقت من در تمام برنامه های ویندوز فونت پیشفرض رو ایران نستعلیق میذاشتم.
آفرین
mishe rahnamaee konin chegone man danlod konam va chetor az an estefade konam
سلام. ممنون از پست مفیدتون
سلام. فونت ثث که مثال کلمه کتاب را با آن نوشته اید آیا امکان دانلودش هست. ممنون میشم اگه زحمتش رو بکشید. آدرس ایمیل من برای مکاتبه:
hassani.ir@gmail.com
عالی بود ولی آیا امکان دانلود این فونتها وجود ندارد اگر امکان دارد لطفآ به امیل بفرستید
خیلی قشنگ بود
ممنون
دنبال فونت شکسته نستعلیق میگردم
یعنی هست؟
شما اگه بذارین که خیلی خوب میشه
سلام. چطور میتونم دانلودش کنم. اگ برای دانلود بزارین ممنون
دست شما در نکنه الان من این فونت رو بدون مشکل در بر نامه های مختلف دارم استفاده میکن واقعا زحمت کشیدید.