اختصاصی رسم : کتاب تایپوگرافی شخصیت‌های شاهنامه همینک در نشر رسم در دست تولید است و آخرین فرم‌های آن، امروز در چاپخانه سبزآرنگ چاپ می‌شود.
این کتاب دربرگیرنده تایپوگرافی‌های داریوش مختاری از شخصیت‌های شاهنامه است که شاهنامه پژوهش معاصر، استاد میرجلال الدین کزاری بر این کتاب مقدمه نوشته است. متن کامل مقدمه استاد:

 

یکی از فزونمایه‌ترین و گرانسنگ‌ترین سرچشمه‌ها و بسترهای هنر نگارگری در ایران، نامه ورجاوند و بی‌مانند فرزانه توس فردوسی فرخ سخن بوده است و هنوز نیز هست.
بسیاری از نگارگران چربدست و شیرینکار، به ویژه ریزنگاران (=مینیاتوریست) نغزخامه، این نامورنامه را با نگاره‌های خویش زیوری دیداری بخشیده‌اند و نماها و رخدادهایی از شاهنامه را، همساز و همسوی، همباز و همروی با بیت‌های بلند و دلپسند فردوسی، به یاری هنر جاودانه‌شان، جاودانه گردانیده‌اند.
به راستی، هر یک از شاهنامه‌هایی که به شیوه‌ای هنری نوشته و فراهم آمده است یا در این سالیان به چاپ رسیده است،‌جنگ یا گردآوردی (= مجموعه، آلبوم) است از نگاره‌های نغز و ناب ایرانی. ارج و ارز زیباشناختی این نگاره‌ها تا بدان پایه بوده است که گاه سوداگران شوریده رنگ بی‌فرهنگ، به آهنگ سود و سودا، آنها را از کتاب گسسته‌اند و جداگانه، چونان شاهکارهایی در هنر نگارگری، با بهایی هنگفت و گزاف به فروش رسانیده‌اند. این ماجرایی است دردانگیز و دریغ‌افزای که بر شاهنامه پرآوازه تهماسبی، یکی از درخشان‌ترین نمودها و نمونه‌های هنر کتاب‌آرایی ایرانی، رفته است؛ ماجرایی که کام و روی هر زیباپرست هنردوست را تلخ می‌گرداند و ترش.
مایه شادمانی است و نازانی که در روزگار ما نیز، نگارگران آنگاه که می‌خواهند شاهکاری ادبی را "بنگارند" و آن را نقش برزنند، شاهنامه را برمی‌گزینند.
یکی از این نقشبندان نگارآفرین داریوش مختاری است که به شیوه‌ای نوآیین و بی‌پیشینه، چهره‌ها و قهرمانان شاهنامه را نقش زده است و جنگی دلاویز و پندارخیز از آنها پدید آورده است.
ارزش و والایی این نگاره‌ها در نابی و نژادگی هنری و زیباشناختی آنهاست. هنرمند، نوآورانه و آفرینشگرانه نقش زده است؛ اما در دام آشوبگری و بیهودگی و ماخولیاهای ذهنی فرونیفتاده است. بی‌هیچ گمان، هنرمند راستین و سرشتین نوآور است و نیک از پیروی و بازآفرینی می‌پرهیزد و تن در می‌زند؛ زیرا نوآوری و تلاش در جستن قلمروهای ناپیموده و زمینه‌های ناپسوده و نکته‌های ناآزموده در آفرینش هنری، جان هنر است و آرمان هنر.
هنرمند راستین و آفریننده سرشتین، از آن روی که برداشت و آزمونی نو و ناب از جهان دارد و جهان را به گونه‌ای دیگرسان در خویشتن بازتاب می‌دهد و از آن خویش می‌کند، به ناچار، حتی بی‌آنکه خود بخواهد و بداند نوآیین و دیگرگون است و فرزند روزگار خویشتن.
اما یکی از سامان پریشی‌ها و آشفتگی‌های زمانه ما، برداشت ناساز و نادرست است از نوآوری در هنر و یکسان شمردن آشفتگی و هرج و مرج و آشوبگرایی با آفرینش ناب و نوآیین و نژاده هنری.
هنرمند آفرینشگر و نوآور کسی است که اگر هنجاری کهن را می‌شکند، در هنجارشکنی و "نابهنجاری" فرو نمی‌ماند و بر شکسته‌ها و ویرانه‌های هنجار کهن،‌ هنجاری نو پدید می‌آورد، همچنان ناب و نژاده و آکنده از شور و شرار و کارمایه هنری که هر هنردوست زیباپرست با آن پیوند می‌تواند گرفت و از آن، کام و بهره هنری می‌تواند ستاند.
به هر روی، نوگرایی داریوش مختاری راستین و نژاده و هنرمندانه است و او به شیوه‌ای نوپدید و بی‌پیشینه بر پایه سروده‌های فردوسی، قهرمانان و چهره‌های بنیادین و نامدار شاهنامه را، به یاری ریخت نوشتاری نام آنان، نقش زده است؛ آنچنانکه همه آن چهره یا قهرمان را نام او می‌سازد.
بدین سان یکی از بنیادهای باورشناختی و نهانگرایانه ایرانی که در شاهنامه نیز بازتابی گسترده یافته است، در این نگاره‌ها به نمود آمده است و زمینه و خاستگاه آفرینشی هنری شده است؛ هر کس را نام او می‌سازد و همه هستی آدمی، به شیوه‌ای رازآلود و نهانگرایانه، در نام وی فرو می‌افشرد و اندوخته می‌گردد؛ به گونه‌ای که نیرومندترین و نزدیک‌ترین نماد و نشانه رازوارانه نامور (= کسی که دارای نام است)، نام اوست.
به پاس دلبستگی داریوش مختاری به شاهنامه که نامه فرهنگ و منش ایرانی است و به پاس هنرمندی وی که آن را در کار این نامه نامبردار کرده است، خواست او را برمی‌آورم و این دیباچه را بر جنگ نگاره‌های شاهنامه‌ای وی می‌نویسم و در فرجام آن، از درگاه دادار، برای این نگارگر گرامی کامکاری و بختیاری پایدار در تلاش‌های ارزنده هنری خواستارم.
دکتر میرجلال‌الدین کزازی
اردیبشهت 1387

 

 

پیوست‌ها: